Zygmunt Noskowski

Noskowski urodził się 2 maja 1846 roku w Warszawie. Kształcił się w Instytucie Muzycznym pod kierunkiem Stanisława Moniuszki (kontrapunkt) oraz Apolinarego Kątskiego (skrzypce). Choć ukończył również studia na Wydziale Budowy Maszyn, jego powołaniem pozostała muzyka.

W 1872 roku, dzięki stypendium przyznawanemu przez Józefa Keniga, wyjechał na studia do Berlina. Tam doskonalił warsztat kompozytorski pod kierunkiem Friedricha Kiela, pogłębiając znajomość klasycznych form i technik kontrapunktycznych, które w istotny sposób ukształtowały jego późniejszą twórczość.

Noskowski pojmował muzykę chóralną jako narzędzie kulturotwórcze i patriotyczne, zdolne do kształtowania zbiorowej świadomości narodowej. Wierzył, że śpiew zbiorowy może łączyć warstwy społeczne i utrwalać polski język artystyczny w trudnych warunkach zaborów.

W twórczości chóralnej Noskowskiego można wyróżnić kilka nurtów tematycznych, z których każdy odpowiada innej funkcji społecznej i artystycznej utworów.

Noskowski był autorem kilkunastu kantat na wielkie okazje narodowe i społeczne. Należą do nich m.in.: Kantata żałobna ku czci Józefa I. Kraszewskiego (1887), Kantata na uroczystość złożenia prochów Mickiewicza na Wawelu (1890), Kantata ku czci Tadeusza Kościuszki.

Utwory te łączą patos treści z monumentalnością formy. Partie chóralne – często przeznaczone na chóry męskie z towarzyszeniem orkiestry – pełnią funkcję komentarza zbiorowego, wzmacniając retoryczny i symboliczny wymiar dzieł.

Noskowski skomponował również liczne pieśni chóralne dla zespołów amatorskich i półprofesjonalnych. Ich tematyka obejmuje zarówno wątki patriotyczne, jak i liryczne – od utworów wzywających do walki i wytrwałości, po pieśni o charakterze refleksyjnym i opisowym.

Dzieła te były przeznaczone na chóry męskie lub mieszane i często wykonywano je podczas uroczystości towarzystw śpiewaczych, zjazdów i rocznic. Noskowski dążył do tego, by muzyka chóralna była zarówno estetycznie wartościowa, jak i dostępna dla szerokiego grona wykonawców.

Noskowski tworzył również utwory religijne, wśród których na szczególną uwagę zasługują Veni Creator na chór mieszany a cappella oraz Salve Regina – oba utrzymane w stylu neoklasycznym, z klarowną fakturą i powściągliwą ekspresją harmoniczną.

Kompozycje te wpisują się w szerszy nurt odnowy polskiej muzyki kościelnej, łącząc tradycję cecyliańską z romantyczną wrażliwością.

Po powrocie z Berlina Noskowski objął stanowisko dyrektora Towarzystwa Muzycznego w Konstancji (Badenia), a następnie powrócił do Warszawy, gdzie rozwinął szeroką działalność dyrygencką i pedagogiczną. Prowadził chór Lutnia, kierował orkiestrą i chórem Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego oraz dyrygował spektaklami operowymi w Teatrze Wielkim.

Równolegle pracował jako pedagog – od 1888 roku był profesorem Instytutu Muzycznego w Warszawie, od 1904 roku jego wicedyrektorem, a od 1908 roku rektorem. Wychował liczne grono kompozytorów, w tym Karola Szymanowskiego, Grzegorza Fitelberga i Ludomira Różyckiego.

Zygmunt Noskowski zmarł 23 lipca 1909 roku w Warszawie. Jego działalność – kompozytorska, dyrygencka i pedagogiczna – współtworzyła fundamenty nowoczesnego polskiego życia muzycznego. Twórczość chóralna Noskowskiego stanowi pomost między tradycją moniuszkowską a nowoczesnością muzyki XX wieku.

Małgorzata Kosińska, Zygmunt Noskowski, [w:] Portal Muzyki Polskiej, https://portalmuzykipolskiej.pl