Władysław Józef Krogulski
1843–1934
Władysław Józef Krogulski (1843–1934) był postacią o wyjątkowo szerokim spektrum działalności artystycznej: kompozytorem, dyrygentem, instrumentalistą oraz aktorem teatralnym. Choć zapisał się w historii kultury przede wszystkim jako wieloletni artysta scen warszawskich, jego twórczość sakralna i chóralna stanowi istotne, choć dziś rzadziej przypominane, ogniwo polskiej muzyki religijnej drugiej połowy XIX wieku.
Formacja artystyczna i muzyczne korzenie
Krogulski urodził się 10 sierpnia 1843 roku w Warszawie w rodzinie silnie związanej z muzyką. Był synem Michała Krogulskiego, kompozytora i pedagoga, oraz przyrodnim bratem Józefa Władysława Krogulskiego – wybitnego pianisty i twórcy muzyki sakralnej. Pierwsze lekcje muzyki pobierał w domu rodzinnym, a następnie w latach 1862–1868 studiował w warszawskim Instytucie Muzycznym pod kierunkiem Stanisława Moniuszki oraz Karola Augusta Freyera.
Równolegle rozwijał zainteresowania aktorskie, kształcąc się u Jana Walerego Królikowskiego oraz w Szkole Dramatycznej. Ta dwutorowość edukacji – muzycznej i teatralnej – w znaczący sposób ukształtowała jego późniejszą drogę artystyczną.
Działalność chóralna i muzyka sakralna
Choć Krogulski znany był głównie jako artysta scen dramatycznych, posiadał solidne przygotowanie dyrygenckie i kompozytorskie w zakresie muzyki wokalnej. W latach 1873–1874 pełnił funkcję dyrygenta chóru w kościele św. Józefa Oblubieńca w Warszawie. Okres ten zaowocował intensywną działalnością twórczą w dziedzinie muzyki religijnej.
Dorobek sakralny Krogulskiego obejmuje ponad 30 kompozycji, przeznaczonych głównie na chór męski i mieszany. Utwory te wyrastają z tradycji polskiego śpiewu kościelnego, cechując się klarowną fakturą, dbałością o zrozumiałość tekstu oraz umiarkowaną, romantyczną ekspresją harmoniczną. Kompozytor tworzył je często równolegle z intensywną działalnością teatralną, traktując muzykę religijną jako odrębny, autonomiczny obszar twórczości.
Muzyka w służbie teatru
Zasadniczym nurtem kariery Krogulskiego była praca w Warszawskich Teatrach Rządowych. Już w 1859 roku rozpoczął działalność jako tołombasista w orkiestrze Teatru Wielkiego. W kolejnych latach pełnił funkcję kierownika muzyki zakulisowej oraz dyrygenta orkiestry Teatru Rozmaitości.
Odpowiadał za przygotowanie oprawy dźwiękowej przedstawień, komponował ilustracje muzyczne do sztuk teatralnych oraz pisał piosenki sceniczne. Jego doświadczenie muzyczne pozwalało na sprawne łączenie akcji dramatycznej z warstwą wokalno-instrumentalną, co czyniło go cenionym współpracownikiem reżyserów i aktorów.
Dziedzictwo artystyczne i kronikarskie
Władysław Józef Krogulski był twórcą niezwykle płodnym. Oprócz dzieł religijnych pozostawił około 300 utworów salonowych oraz liczne kompozycje sceniczne. Jego dorobek aktorski obejmuje około 700 ról – głównie charakterystycznych i epizodycznych – zagranych na przestrzeni kilkudziesięciu lat pracy scenicznej.
Zapisał się także w historii jako kronikarz życia teatralnego Warszawy XIX wieku, pozostawiając cenne notatki i wspomnienia dotyczące artystów swojej epoki. Zmarł 26 grudnia 1934 roku w Warszawie i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim. Jego działalność, sytuująca się na styku muzyki i teatru, stanowi ważne świadectwo wielowymiarowości kultury artystycznej epoki późnego romantyzmu.
Źródła
Redakcja, Władysław Józef Krogulski, [w:] Encyklopedia Teatru Polskiego, https://encyklopediateatru.pl
Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765–1965, PWN, Warszawa 1973