Romuald Zientarski

Zientarski kształcił się pod kierunkiem Józefa Elsnera oraz Tomasza Nideckiego, co sytuowało go w bezpośredniej linii tradycji klasycznej szkoły warszawskiej. W swojej twórczości pozostawał otwarty na wpływy włoskie i zachodnioeuropejskie, adaptując je do realiów polskiej praktyki liturgicznej. Już we wczesnym okresie działalności wykazywał zainteresowanie reformą muzyki kościelnej, rozumianą jako proces podnoszenia jakości artystycznej przy zachowaniu funkcjonalności repertuaru.

Jednym z najważniejszych aspektów działalności Zientarskiego była jego praca pedagogiczna i organizacyjna poza głównymi ośrodkami miejskimi. W latach 1860–1862, podczas pobytu w Kaliszu, ożywił lokalne życie muzyczne, organizując amatorską orkiestrę oraz dwunastoosobowy chór męski przy tamtejszej kolegiacie. Zespoły te wykonywały zarówno jego własne kompozycje, jak i dzieła klasyków, takich jak Allegri czy Stradella.

Zaangażowanie Zientarskiego w edukację muzyczną znalazło kontynuację w Warszawskim Instytucie Muzycznym, gdzie w latach 1865–1867 prowadził klasę organu parafialnego, kształcąc przyszłych organistów przeznaczonych do pracy w mniejszych ośrodkach i na prowincji.

Centralnym punktem twórczości Zientarskiego był monumentalny zbiór Muzyka kościelna, chóralna i figuralna..., pomyślany jako kompletny repertuar dla chórów i organistów. Dzieło to, docenione m.in. przez Ferenca Liszta, miało charakter zarówno artystyczny, jak i użytkowy.

W jego skład wchodziły: Msze – ponad 20 kompozycji, obejmujących utwory a cappella oraz z towarzyszeniem organów, w tym Msza wiejska (ludowa) oraz msze do tekstów polskich (m.in. Władysława Syrokomli).

Formy wielogłosowe – motety (np. dwuchórowe Popule meus z fughettą), hymny, antyfony, responsoria oraz nieszpory na cały rok liturgiczny.

Opracowania tradycyjne – m.in. Gorzkie żale w trzech częściach oraz liczne pieśni nabożne, które dzięki prostej fakturze i melodyjności zdobyły popularność w kościołach całego kraju.

Zientarski dążył do przystępności muzyki chóralnej, nie rezygnując przy tym z rzetelnego warsztatu kompozytorskiego. Jego twórczość stanowiła pomost między wysoką sztuką a codzienną praktyką liturgiczną.

Choć muzyka religijna dominowała w jego dorobku, Zientarski był także autorem utworów instrumentalnych, w tym fortepianowych kompozycji o charakterze wirtuozowskim, takich jak Elegia op. 25 czy Grande fantaisie op. 41. Jego Nowa szkoła na fortepian teoretyczno-praktyczna stała się cenionym podręcznikiem pedagogicznym, a zapowiadane prace nad szkołą organową świadczyły o ambicjach systemowego uporządkowania dydaktyki muzycznej.

Romuald Zientarski zmarł w Warszawie w 1874 roku, pozostawiając po sobie niezwykle obszerny dorobek – samych utworów organowych skomponował około 400. Jego działalność przygotowała grunt pod późniejsze reformy polskiej muzyki religijnej, a liczne wydania jego dzieł w Warszawie, Kijowie czy Petersburgu dowodzą, że jego twórczość była obecna w szerokim obiegu artystycznym Europy Środkowo-Wschodniej XIX wieku.

Barbara Chmara-Żaczkiewicz, Romuald Zientarski, [w:] Polska Biblioteka Muzyczna, https://polskabibliotekamuzyczna.pl