Ignacy Feliks Dobrzyński
1807–1867
Ignacy Feliks Dobrzyński (1807–1867) należy do grona najwybitniejszych polskich kompozytorów pierwszej połowy XIX wieku. Choć historiografia muzyczna zapamiętała go przede wszystkim jako twórcę symfonicznego i autora nagrodzonej w Wiedniu II Symfonii c-moll, jego dorobek chóralny i religijny zajmuje w twórczości miejsce szczególne, stanowiąc pomost między klasycznym warsztatem szkoły Józefa Elsnera a romantyczną ekspresją.
Formacja i pierwsze próby kompozytorskie
Podobnie jak Fryderyk Chopin, Dobrzyński kształcił się pod kierunkiem Józefa Elsnera w Szkole Głównej Muzyki w Warszawie. W raportach egzaminacyjnych z 1827 roku Elsner określał jego zdolności jako "niepospolite".
Już w okresie studiów młody kompozytor mierzył się z dużymi formami wokalnymi – program nauczania zobowiązywał studentów do pisania mszy z tekstami polskimi i łacińskimi. Z tego czasu pochodzi dziś zaginiona Msza op. 5 na nietypowy skład: trzygłosowy chór męski, trzy puzony i kontrabas.
Twórczość chóralna: między sacrum a patriotyzmem
Objęcie w 1834 roku funkcji dyrygenta chóru i orkiestry w warszawskiej Resursie Kupieckiej stało się impulsem do intensywnej działalności chóralnej i kantatowej. Muzykę chóralną Dobrzyńskiego można podzielić na kilka zasadniczych nurtów.
Nurt patriotyczny
Doświadczenie Powstania Listopadowego znalazło bezpośrednie odzwierciedlenie w twórczości kompozytora. Powstały wówczas m.in. Kantata na cześć walecznych obrońców Ojczyzny (1830) oraz Marsz za Bug na chór mieszany z towarzyszeniem fortepianu lub organów.
Muzyka religijna
Dobrzyński skomponował około 22 utworów o charakterze sakralnym. Do najważniejszych należą suplikacje Święty Boże op. 61 oraz Lamentacja nad grobem Chrystusa Pana op. 62 (1851) na chór i orkiestrę.
Pod koniec życia, mimo pogarszającego się stanu zdrowia, stworzył jeszcze Zdrowaś Mario na tenor solo i chór mieszany oraz Benedictus.
Kantaty i dzieła okolicznościowe
W katalogu jego prac znajdują się także kantaty o charakterze świeckim i okolicznościowym, m.in. dzieło napisane ku czci Henryka Łubieńskiego oraz unikatowa Kantata na trzy soprany, chór żeński i orkiestrę op. 34 (ok. 1839).
Hołd dla mistrzów i inspiracje literackie
Szczególne miejsce w twórczości chóralnej Dobrzyńskiego zajmują kompozycje będące wyrazem osobistego hołdu. W 1857 roku, osiem lat po śmierci Fryderyka Chopina, skomponował Introdukcję i Marsz żałobny na śmierć Fryderyka Chopina op. 66 na chór mieszany i orkiestrę. Utwór ten, wydany za życia kompozytora jedynie w wersji fortepianowej, stanowi jedno z najbardziej poruszających świadectw więzi łączącej obu twórców.
Literatura i teatr były dla Dobrzyńskiego stałym źródłem inspiracji. W latach 1859–1864 pracował nad muzyką do Konrada Wallenroda Adama Mickiewicza, włączając chór jako istotny element dramaturgiczny tej nieukończonej ostatecznie kompozycji.
Znaczenie i dziedzictwo
Ignacy Feliks Dobrzyński zmarł w Warszawie w 1867 roku, pozostawiając po sobie dorobek liczący ponad 170 utworów. Mimo wyraźnych wpływów zachodnioeuropejskich jego muzyka zachowuje charakterystyczny "duch polskości" – obecny zarówno w monumentalnych formach symfonicznych, jak i w skupionej, modlitewnej ekspresji utworów chóralnych.
Jego twórczość sakralna stanowi dziś jedno z ważniejszych ogniw rozwoju polskiej muzyki chóralnej XIX wieku.
Źródła
Małgorzata Kosińska, Ignacy Feliks Dobrzyński, [w:] Portal Muzyki Polskiej, https://portalmuzykipolskiej.pl